Ministerstwo Środowiska przygotowało ostatnio trzy ustawy:
(1) o zmianie ustawy o zużytym sprzÄ™cie elektrycznym i elektronicznym (ZSEiE) – już uchwalona
(2) o bateriach i akumulatorach – projekt rzÄ…dowy przekazany do Sejmu
(3) o gospodarce opakowaniami – projekt przekazany do rozpatrzenia przez KERM
Uwagi ogólne:
System zbiórki i recyklingu odpadów, aby dobrze działał w warunkach polskich, powinien być maksymalnie prosty w swojej strukturze, przy zachowaniu oczywiście wszelkich wymogów dotyczących jego efektywności ekologicznej. Prosty system będzie miał dwie podstawowe zalety:
1. zachęci do uczestnictwa w systemie małe i średnie przedsiębiorstwa, które dzisiaj często unikają wypełniania obowiązków odzysku i recyklingu nie tylko z powodów finansowych, ale również z powodu ogromnego skomplikowania systemu
2. ułatwi kontrolę wykonywania obowiązków przez przedsiębiorców.
RolÄ… Ministerstwa powinno być zatem dążenie do uproszczenia i ujednolicenia systemu, a także wprowadzenia takich zmian, które uÅ‚atwiÄ… wykonanie obowiÄ…zków – przede wszystkim poprzez zachÄ™canie przedsiÄ™biorców do przystÄ™powania do Organizacji Odzysku i skuteczne (i jak trzeba restrykcyjne) kontrolowanie poszczególnych ogniw w procesie odzysku oraz recyklingu. Tymczasem analizujÄ…c projekty ustaw, odnosimy wrażenie, że w ustawach brak jest spójnej wizji systemu odzysku i recyklingu. Każdy z trzech wyżej wymienionych projektów jest inny i oprócz niewÄ…tpliwych pozytywów zawiera wiele niespójnych rozwiÄ…zaÅ„. Ich zaakceptowanie (w tak proponowanym ksztaÅ‚cie) przez RzÄ…d i Parlament stwarza realne niebezpieczeÅ„stwo pogorszenia efektywnoÅ›ci gospodarki odpadami w naszym kraju i ostatecznie pogorszenie siÄ™ stanu Å›rodowiska, również finansowe kary Unii Europejskiej zwiÄ…zane np. z niewypeÅ‚nieniem przez PolskÄ™ dyrektyw zwiÄ…zanych z gospodarkÄ… ZSEiE, bateriami i akumulatorami oraz opakowaniami.
Uwagi szczegółowe:
Rejestr: Do niewÄ…tpliwych pozytywów należy (wzorowane na istniejÄ…cym rejestrze ZSEiE) wprowadzenie rejestrów wprowadzajÄ…cych i recyklerów baterii, i opakowaÅ„ (chociaż akurat rejestrowanie wprowadzajÄ…cych opakowania wydaje siÄ™ mijać z celem – taki rejestr bÄ™dzie niezwykle obszerny, w koÅ„cu również na przykÅ‚ad organizacja ekologiczna wysyÅ‚ajÄ…ca swój „produkt” – na przykÅ‚ad jakiÅ› raport – w kopercie, w efekcie go pakuje w opakowanie, a wiÄ™c jest „pakujÄ…cym”).
Natomiast uważamy, że istnienie rejestru w oderwaniu od systemu sprawozdawczości (patrz poniżej) spowoduje, że nie wypełni on (rejestr) swojej roli. Postulujemy wykorzystanie opłat rejestrowych (maksymalnie 1000 zł w przypadku baterii i ZSEiE, 600 zł w przypadku opakowań) do stworzenia skomputeryzowanego systemu zbierania danych o uczestnikach systemu łącznie z danymi o ilościach odpadów. Tylko taki system pozwoli na efektywną kontrolę wykonania obowiązków recyklingowych.
Sprawozdawczość: Do niewątpliwych pozytywów należy określenie poziomów zbierania ZSEiE. Spowoduje to eliminację takich nierzetelnych Organizacji Odzysku ZSEiE, które dotychczas zbierały jedynie symboliczne ilości zużytego sprzętu (ZSEiE).
Należy zauważyć, iż obowiÄ…zki zwiÄ…zane z raportowaniem wprowadzanych iloÅ›ci produktów i odzyskanych/poddanych recyklingowi odpadów sÄ… bardzo różnie zapisane w każdej z trzech ww ustaw, a ponadto rozwiÄ…zania te sÄ… niespójne. Tak np. sprawozdanie o wprowadzeniu: o ZSEiE trzeba sporzÄ…dzać dwukrotnie w ciÄ…gu roku (do 30 lipca i do 30 stycznia), o wprowadzonych bateriach raz w roku (do 31 stycznia), a o wprowadzonych produktach w opakowaniach do koÅ„ca lutego. WprowadzajÄ…cy baterie musi w sprawozdaniu podać wykaz miejsc zbierania baterii (których może być nawet 150 tysiÄ™cy - biorÄ…c pod uwagÄ™ ilość sklepów zobowiÄ…zanych do zbiórki baterii). Sprawozdania o wykonaniu obowiÄ…zku: ZSEiE do 31 marca nastÄ™pnego roku (za dany rok), baterie do 31 stycznia nastÄ™pnego roku, produkty w opakowaniach do koÅ„ca lutego nastÄ™pnego roku. ObowiÄ…zek wniesienia opÅ‚aty produktowej – ZSEiE do 31 marca, baterie i produkty w opakowaniach do koÅ„ca lutego. Postulujemy: Uproszczenie i ujednolicenie sposobu sprawozdawania. Przekazywanie wszystkich sprawozdaÅ„ bezpoÅ›rednio do GIOÅš, który prowadzi rejestr, bez zbÄ™dnego – naszym zdaniem – poÅ›rednictwa urzÄ™dów marszaÅ‚kowskich. W celu uÅ‚atwienia kontroli - ograniczenie liczby kategorii objÄ™tych sprawozdawczoÅ›ciÄ… do minimum wymaganego przez EU i przez wzglÄ™dy ekologiczne – na przykÅ‚ad raporty dot. ZSEiE mogÅ‚yby obejmować 5 kategorii zamiast 10, jak dotÄ…d.
Rola Organizacji Odzysku: trudno sobie wyobrazić sprawne i rzetelne wykonanie obowiązków odzysku bez dobrze zorganizowanych Organizacji Odzysku. Indywidualny przedsiębiorca z reguły nie jest w stanie zorganizować własnego systemu zbiórki, byłoby to zresztą skrajnie nieefektywne ekonomicznie i ekologicznie.
Tymczasem wymienione ustawy są często sprzeczne jeśli chodzi o rolę Organizacji Odzysku. W ustawie opakowaniowej planuje się wzmocnienie statusu Organizacji Odzysku (wzrost wymagań kapitałowych), ale jednocześnie zniesiono ograniczenia w samodzielnym wykonywaniu obowiązku przez przedsiębiorcę. W projekcie ustawy bateryjnej zaproponowano w ogóle znieść instytucję Organizacji Odzysku, praktycznie zmuszając przedsiębiorców do samodzielnego wykonywania obowiązku. Zlikwidowanie Organizacji Odzysku i pełne otwarcie drogi do dowolnego wykonania obowiązku oznacza brak praktycznej możliwości kontroli wykonania obowiązku.
Uważamy, że Ministerstwo Środowiska powinno wprowadzać spójne mechanizmy zachęcające przedsiębiorców do przystępowania do Organizacji Odzysku, a jednocześnie w skuteczny sposób, aby te Organizacje Odzysku kontrolować, poprzez postulowane wyżej scentralizowanie raportowania i systematyczne kontrole, przede wszystkim u recyklerów.
Edukacja ekologiczna: Jeżeli spytamy Polaków, czy opakowania, baterie lub ZSEiE należy poddawać recyklingowi, to oczywiÅ›cie odpowiedź bÄ™dzie „tak”. Natomiast bardzo czÄ™sto Polacy nie wiedzÄ…, w jaki sposób oni, konkretnie, mieliby oddać te materiaÅ‚y do recyklingu. Edukacja ekologiczna musi być Å›ciÅ›le powiÄ…zana ze zbiórkÄ… tych materiałów na poziomie lokalnym. W tym kontekÅ›cie za pozytywne uważamy naÅ‚ożenie na Organizacje Odzysku obowiÄ…zku prowadzenia edukacji ekologicznej (zdefiniowanej np. w Art. 3 pkt 20 ustawy opakowaniowej) i przeznaczania na niÄ… 5% przychodów (opakowania i ZSEiE).
Natomiast ustawa o bateriach wprowadza "opłatę za wprowadzenie do obrotu baterii i akumulatorów przenośnych" (art. 58, 59, 60) pobieraną od każdej sztuki baterii, odprowadzaną na rachunek Marszałka województwa, w którym znajduje się siedziba tego wprowadzającego, a następnie dzieloną wg kryterium demograficznego na inne województwa, nominalnie z przeznaczeniem na edukację społeczeństwa. Uważamy, że nie jest to efektywna metoda, albowiem:
a) edukacja powinna być ściśle związana z systemem zbiórki - obywatel musi się dowiedzieć, gdzie on, w swoim sąsiedztwie, ma przynieść baterie,
b) obowiązek edukacji musi więc ciążyć na prowadzących zbiórkę, a więc na przemyśle i handlu (którzy oczywiście mogą ją zlecić na przykład organizacjom pozarządowym),
c) w przeciwnym razie obawiamy siÄ™, że pieniÄ…dze siÄ™ „rozpÅ‚ynÄ…” w 16 budżetach i w najlepszym razie uzyskamy 16 niespójnych ze sobÄ… programów edukacyjnych - w dodatku oderwanych od lokalnych realiów,
d) nowy system zakłada pominięcie w redystrybucji środków NFOŚiGW i WFOŚiGW oraz nie przewiduje prowadzenia spójnej kampanii ogólnopolskiej,
e) grozi to także wyłączeniem z procesu edukacji organizacji ekologicznych działających w skali ogólnopolskiej,
f) a więc opłata oznacza wydrenowanie przez Państwo co roku co najmniej 9 mln zł, które mogłyby być wydane bezpośrednio na budowę systemu i edukację w punktach zbiórki.
Budowa systemu zbiórki: W ustawie bateryjnej za pozytywne uznajemy zobowiązanie sklepów sprzedających baterie do prowadzenia zbiórki zużytych baterii. Jest to zgodne z istniejącymi zapisami w ustawach o ZSEiE i opakowaniowej. Uważamy, że to jest korzystny zapis, bo nie da się znacząco zwiększyć zbiórki bez zwiększenia "gęstości" i dostępności punktów zbiórki. Handel uzyska pomoc w zorganizowaniu zbiórki ze strony swoich dostawców, co spowoduje szybki rozwój systemu. Dostępność zbiórki, począwszy od baterii, poprzez zużyte opakowanie i ZSEiE, jest kluczowa dla sprawnego systemu.
Uprzejmie prosimy o rozważenie naszych powyższych uwag i propozycji. Jednocześnie wyrażamy gotowość współpracy z Sejmową Komisją Ochrony Środowiska i Ministerstwem Środowiska przy pracy nad wyżej omawianymi ustawami tak, aby stworzyć w Polsce najlepsze warunki do wdrażania zintegrowanego systemu gospodarki odpadami.
PozarzÄ…dowe Organizacje Ekologiczne
Dominik Dobrowolski, Wiceprezes Fundacji „SprzÄ…tanie Å›wiata - Polska”
Jacek Bożek, Prezes Klubu Gaja,
Jakub Szumin, Prezes Federacji Zielonych Gaja
Joanna Furmaga, Prezes Polskiej Zielonej Sieci,
Krzysztof Smolnicki, Prezes Dolnośląskiej Fundacji Ekorozwoju
Mira Stanisławska Meysztowicz, Prezes Fundacji Nasza Ziemia
Piotr Rymarowicz, Prezes Towarzystwa Zagospodarowania Odpadów 3R
Radosław Gawlik, Prezes Stowarzyszenia Ekologicznego Eko-Unia
Na podstawie:
www.recykling.pl
Organizacje ekologiczne wystosowały właśnie List otwarty do Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, w którym przedstawiają uwagi do ustaw regulujących system zbiórki i recyklingu odpadów.
