PojechaÅ‚em do Katowic, żeby przyjrzeć siÄ™ finaÅ‚owi symbolicznego sporu, jaki od 4 lat toczyÅ‚ siÄ™ miÄ™dzy polskim gigantem spożywczym "Maspex" (soki, napoje, nektary) a spóÅ‚kÄ… "Polowat" - recyklerem, który przetwarza butelki PET do ponownego wykorzystania.
W najwiÄ™kszym skrócie: koÅ›ciÄ… niezgody staÅ‚y siÄ™ opakowania części produktów Maspexu. Firma wprowadziÅ‚a na rynek butelki PET opakowane w kolorowÄ… foliÄ™ PVC, czyli tzw. "sleeve". Efekt marketingowy jest wiÄ™kszy - butelka jest opakowana w etykietÄ™, która zajmuje całą jej powierzchniÄ™. Taki produkt Å‚atwiej wyÅ‚owić spoÅ›ród innych.
Tyle tylko, że połączenie PVC i PET przysparza poważnych kÅ‚opotów recyklerowi, który skupuje butelki, tnie je na pÅ‚atki i wprowadza raz jeszcze do użytku. W procesie technologicznym folia kurczy siÄ™ i zmienia w coÅ› w rodzaju czarnej skwarki, pogarszajÄ…c jakość produktu finalnego i obniżajÄ…c jego cenÄ™. Takiego tworzywa nie używa siÄ™ już do produkcji butelek (kto z nas chciaÅ‚by pić z opakowania upstrzonego czarnymi kropami?), tylko np. do produkcji szczotek. Na marginesie: odpady zawierajÄ…ce PVC nie powinny trafiać również do spalarni - w trakcie spalania wydzielajÄ… dioksyny, a kwas solny koroduje urzÄ…dzenia.
Reasumując: recykler traci na tym, na czym producent opakowań zyskuje.
Obie firmy starÅ‚y siÄ™ w sÄ…dzie. Maspex stanÄ…Å‚ na stanowisku, że problemu nie ma. To w koÅ„cu do recyklera należy zrywanie etykiet z butelek. Polowat natomiast oparÅ‚ siÄ™ m.in. na dyrektywie unijnej 13428, która wyraźnie stwierdza, że przy produkcji opakowaÅ„ producent powinien stoswać minimalnÄ… ilość materiaÅ‚ów. Polskie procedury stanowiÄ… też, że opakowanie powinno być skontruowane tak, by nie utrudniać późniejszego recyklingu. Jednoznacznie negatywne stanowisko w tej sprawie majÄ… branżowe organizacje z Europy i USA, które uznajÄ… połączenie PVC z PET za niewskazane.
SÄ…d pierwszej instancji przyznaÅ‚ racjÄ™ Polowatowi. SÄ…d drugiej instancji wydaÅ‚ wyrok salomonowy, który w istocie jest wielkim zwyciÄ™stwem Maspexu, ale też szczególnego rodzaju myÅ›lenia, o którym za chwilÄ™. Otóż w apleacji okazaÅ‚o siÄ™, że racjÄ™ majÄ… obie strony: Maspex ma prawo produkować nieekologiczne opakowania, ponieważ polska ustawa o opakowaniach tego nie zabrania, a dyrektywy unijne traktować można jedynie jak zalecenia. Polowat ma natomiast prawo informować wszem i wobec, że technologia stosowana przez Maspex utrudnia recykling.
Na ten wyrok czekała z zapartym tchem cała branża spożywcza. Gdyby sąd przyznał rację recyklerowi, w trudnej sytuacji zostałby postawiony nie tylko gigant z Wadowic, ale też inne firmy (Bakoma, Danone). Teraz nie muszą się martwić, otrzymały bowiem wyraźny sygnał: to, co robicie, jest niezgodne z ekologicznym stylem myślenia, jest też marnotrawstwem, ale macie do tego pełne prawo.
MyÅ›lÄ™ o tym sporze od bardzo dawna, bo, jeÅ›li przyjrzeć mu siÄ™ bliżej, dotyka choroby, która drÄ™czy wielkie firmy: z jednej strony Maspex wszem i wobec podkreÅ›la swojÄ… troskÄ™ o ochronÄ™ Å›rodowiska. Firma informuje: "Od poczÄ…tku istnienia Tymbarku [część grupy Maspex - mol], troska i odpowiedzialność za Å›rodowisko naturalne byÅ‚a jednym z priorytetów." Jak troska i odpowiedzialność wyglÄ…dajÄ… w praktyce, kiedy zderzajÄ… siÄ™ z koniecznoÅ›ciÄ… marketingu - dobrze pokazuje opisana historia. Maspex przedstawia siÄ™ jako firma z ekologicznÄ… misjÄ…, choć jednoczeÅ›nie kontynuuje dziaÅ‚ania, które z ochronÄ… Å›rodowiska nie majÄ… nic wspólnego. SygnaÅ‚ z sÄ…du jest oczywisty: możecie produkować Å›mieci, bo robicie to zgodnie z prawem.
Nie ma w Polsce tradycji bojkotów konsumenckich ani organizacji spoÅ‚ecznych, które byÅ‚yby w stanie skutecznie wpÅ‚ywać na tego typu dziaÅ‚ania firm. Jako osoba prywatna, mogÄ™ jedynie powiedzieć, że ja z usÅ‚ug Maspexu rezygnujÄ™. Do czego i Was zachÄ™cam.
Michał Olszewski (ur. 1977) jest autorem reportaży, dziennikarzem "Tygodnika Powszechnego", pisarzem. Zajmuje się ekologią i ochroną środowiska.